Phẫu thuật điều trị khe hở xương hàm trên là quá trình phục hồi khe hở tại cung răng và xương hàm trên, bên cạnh điều trị toàn diện cho trẻ mắc dị tật khe hở môi vòm miệng. Cùng tìm hiểu quy trình, chi phí và lưu ý khi thực hiện phẫu thuật điều trị khe hở cung hàm trong bài viết dưới đây.
Vì sao cần phẫu thuật điều trị khe hở xương hàm trên ở trẻ
Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), dị tật khe hở môi – vòm miệng xảy ra với tần suất khoảng 1/700 trẻ sinh sống và phần lớn có liên quan đến khiếm khuyết xương hàm trên ở các mức độ khác nhau. [1]
Khe hở xương hàm trên là gì? Biểu hiện của người bị hở khe xương hàm trên
Khe hở xương hàm trên (Alveolar cleft) là dị tật bẩm sinh của xương ổ răng – phần xương của hàm trên bao quanh và nâng đỡ chân răng. Đây là một phần của dị tật bẩm sinh phức tạp, thường đi kèm với khe hở môi và vòm miệng.
Theo thống kê từ Hiệp hội Sọ mặt Hoa Kỳ (ACPA), khoảng 75% trẻ sinh ra mắc dị tật khe hở môi vòm miệng có ảnh hưởng đến xương ổ răng [2].
Một số dấu hiệu nhận biết dễ nhận thấy nhất bằng mắt thường:
- Ở vùng nướu (xương ổ răng): Có một khoảng trống hoặc vết khuyết trên cung răng hàm trên. Khe hở này thường nằm ở vị trí răng cửa bên hoặc răng nanh.
- Ở vòm miệng: Nếu bị khe hở môi và tật hàm ếch, một lỗ thủng hoặc rãnh chia đôi phần trần miệng (vòm cứng hoặc vòm mềm), tạo sự thông thương trực tiếp giữa khoang miệng và khoang mũi.
- Sự lệch lạc của răng: Răng tại khu vực khe hở thường mọc chen chúc, xoay trục, mọc lệch vào phía trong vòm miệng hoặc thậm chí là thiếu răng (thường là thiếu răng cửa bên).
- Biến dạng mũi và môi: Cánh mũi bên có khe hở thường bị xẹp, rộng và thấp hơn bên còn lại. Môi trên có thể có vết sẹo (nếu đã phẫu thuật) hoặc vết lõm nhẹ.
Tham khảo thêm: Khe hở vòm là gì? Tại sao cần phẫu thuật khe hở vòm sớm cho trẻ?
Tại sao cần phẫu thuật điều trị khe hở hàm trên?
Nhiều phụ huynh thắc mắc trẻ có cần thiết phải thực hiện phẫu thuật ghép xương bởi sau khi mổ điều trị khe hở môi vòm đã cho kết quả khả quan. Tuy nhiên trên thực tế các lần phẫu thuật đó chỉ đáp ứng yêu cầu đóng kín khe hở bằng tổ chức mềm, trẻ vẫn còn một khe hở tại cung răng và xương hàm trên.
Việc ghép xương ổ răng (alveolar bone graft) mang lại 5 lợi ích cốt lõi mà phẫu thuật phần mềm không làm được:
- Tái tạo phần xương ổ răng bị thiếu hụt tại vị trí khe hở: Khối xương ghép sẽ dần tích hợp với xương hàm của trẻ, tạo nên nền xương liên tục và đủ vững chắc để các răng vĩnh viễn – đặc biệt là răng nanh hoặc răng cửa bên – có thể mọc lên đúng hướng và giữ ổn định trên cung hàm.
- Đóng kín lỗ rò mũi – miệng: Ngăn chặn vĩnh viễn việc thức ăn và nước uống trào lên mũi, giảm thiểu nguy cơ viêm xoang và hôi miệng.
- Điều trị khe hở cung hàm Giúp hợp nhất hai đoạn xương hàm trên bị tách rời thành một khối thống nhất, tạo sự ổn định cho cung hàm.
- Cải thiện thẩm mỹ mũi: Xương ghép sẽ lấp đầy khuyết hổng ở nền mũi (chân cánh mũi), giúp nâng đỡ cánh mũi bên bị dị tật, làm cho mũi cao hơn và cân đối hơn, khắc phục tình trạng mũi xẹp/bẹt.
- Hỗ trợ cấy ghép Implant sau này: Trong trường hợp thiếu mầm răng bẩm sinh, khối xương ghép này sẽ là nền tảng để bác sĩ cấy ghép Implant khi trẻ đủ 18 tuổi.
Khi nào trẻ có thể thực hiện phẫu thuật điều trị khe hở xương hàm trên?
Việc chọn đúng thời điểm phẫu thuật là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến kết quả điều trị.Theo nhiều nghiên cứu, thời điểm lý tưởng nhất để thực hiện phẫu thuật điều trị khe hở xương hàm trên là rằng độ tuổi tối ưu để ghép xương là từ 8 đến 11 tuổi. Khi chân răng nanh vĩnh viễn đã hình thành khoảng 1/4 đến 2/3 chiều dài.
Tuy nhiên, việc ghép xương nên được thực hiện ngay trước khi răng trưởng thành mọc qua khe hở. Do đó bác sĩ có thể đề nghị cho trẻ chụp XQ nha khoa (panorama) để xác định về tình trạng mọc răng khi trẻ bước vào lứa tuổi thay răng.
Phương pháp điều trị khe hở xương hàm trên
Trong điều trị khe hở xương hàm trên, phương pháp ghép xương tự thân – sử dụng xương lấy từ chính cơ thể người bệnh (thường từ vùng mào chậu) – được áp dụng rộng rãi nhờ khả năng tương thích sinh học cao và tỷ lệ tích hợp xương tốt.
Phương pháp này giúp tái tạo nền xương vững chắc tại vị trí khe hở, tạo điều kiện cho răng vĩnh viễn mọc đúng vị trí và ổn định trên cung hàm.
Tham khảo thêm: Điều trị di chứng thông mũi miệng sau phẫu thuật khe hở môi – vòm
Quy trình phẫu thuật khe hở xương hàm trên
Tùy vào mức độ khe hở xương hàm và tình trạng phát triển răng của từng trẻ, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp. Quy trình phẫu thuật ghép xương tự thân thường bao gồm các bước cơ bản sau:
- Đánh giá và chuẩn bị trước phẫu thuật: Những răng sữa mọc lệch vào vị trí khe hở có thể được chỉ định nhổ bỏ trước khi tiến hành ghép xương nhằm tạo không gian thuận lợi cho quá trình tái tạo xương.
- Tạo vạt niêm mạc vùng khe hở: Bác sĩ rạch niêm mạc miệng dọc theo hai bờ khe hở, sau đó phẫu tích để tạo vạt niêm mạc mũi và vạt niêm mạc miệng, giúp chuẩn bị nền mô mềm cho việc đặt xương ghép.
- Lấy xương ghép tự thân: Xương xốp được lấy từ vùng mào chậu (hông) của bệnh nhân. Đây là nguồn xương có cấu trúc phù hợp, giàu tế bào tạo xương và dễ tích hợp với xương hàm.
- Ghép xương vào vị trí khe hở: Phần xương xốp sau khi được lấy sẽ được đặt vào khoảng khuyết của xương ổ răng, giúp tái tạo sự liên tục của cung hàm trên.
- Đóng vết mổ: Vùng khe hở được khâu đóng theo hai lớp niêm mạc, bao gồm lớp niêm mạc mũi phía trên và lớp niêm mạc miệng phía dưới, trong khi khối xương ghép được giữ ổn định ở giữa.
Trong một số trường hợp, bác sĩ chỉnh nha có thể chỉ định nong rộng cung hàm trước hoặc sau phẫu thuật nhằm tạo đủ khoảng trống cho việc ghép xương và giúp răng vĩnh viễn mọc đúng vị trí sau này.
Hình ảnh thực tế kết quả phẫu thuật ghép xương tự thân điều trị khe hở hàm trên
Sau phẫu thuật thành công, trên phim X-quang sau 6 tháng, ta sẽ thấy xuất hiện “cầu xương” liên tục nối liền hai bờ khe hở. Răng nanh sẽ từ từ di chuyển và mọc xuyên qua khối xương mới tái tạo này một cách tự nhiên.
Phẫu thuật khe hở xương hàm trên ở đâu tốt?
Trong điều trị khe hở xương hàm trên, đặc biệt ở giai đoạn ghép xương ổ răng, yếu tố quyết định không chỉ nằm ở kỹ thuật phẫu thuật, mà còn ở kinh nghiệm lâm sàng, khả năng đánh giá sự phát triển xương – răng của trẻ theo từng thời điểm, và sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ phẫu thuật và bác sĩ chỉnh nha.
Bác sĩ CKII Trần Đình Phượng là bác sĩ phẫu thuật tạo hình sọ mặt tại Việt Nam trực tiếp theo dõi và điều trị toàn diện cho hàng ngàn trẻ mắc dị tật khe hở môi – vòm miệng. Trong đó có nhiều trường hợp khe hở cung hàm phức tạp, cần ghép xương nhiều giai đoạn.
Với nền tảng đào tạo chuyên sâu về phẫu thuật tạo hình sọ mặt, cùng nhiều năm công tác tại các bệnh viện nhi tuyến đầu, Bác sĩ Phượng đã giúp hàng ngàn bệnh nhi sau phẫu thuật ghép xương hàm trên có thể tiếp tục chỉnh nha thuận lợi, giảm thiểu biến dạng thứ phát và tự tin hòa nhập khi trưởng thành.
Song song với đó, những ghi nhận từ báo chí như Báo Nhân Dân, Sức khỏe & Đời sống hay VOV về các ca phẫu thuật sọ mặt phức tạp được bác sĩ Trần Đình Phượng trực tiếp thực hiện phẫu thuật đã phần nào cho thấy kinh nghiệm chuyên môn của bác sĩ trong lĩnh vực này. [3]
Tham khảo thêm: Giới thiệu về bác sĩ Trần Đình Phượng
Cách chăm sóc trẻ sau phẫu thuật ghép xương tự thân điều trị khe hở xương hàm trên
Sau phẫu thuật, trẻ sẽ cảm thấy đau tại vị trí lấy xương. Bác sĩ sẽ có một số biện pháp hỗ trợ giảm đau và đi lại cho trẻ. Thường sau 1 – 2 tuần trẻ có thể đi lại được bình thường.
Cha mẹ lưu ý một số cách chăm sóc trẻ sau phẫu thuật:
Tuân thủ chế độ, sinh hoạt hợp lý cho trẻ:
- Ăn uống: Tuân thủ chế độ ăn lỏng -> mềm trong 2-4 tuần. Tránh tuyệt đối thức ăn cứng, dai.
- Vệ sinh răng miệng: Cha mẹ lưu ý hỗ trợ trẻ chăm sóc răng miệng, giữ vệ sinh khoang miệng, chải răng nhẹ nhàng tránh vùng phẫu thuật.
- Vận động: Hạn chế chạy nhảy, thể thao mạnh trong 1 tháng để vết lấy xương ở hông lành tốt.
- Theo Dõi Định Kỳ: Tái khám đúng hẹn để đánh giá quá trình lành thương và lên kế hoạch chỉnh nha tiếp theo. Sau 3 – 6 tháng, trẻ sẽ được chụp X quang để đánh giá tổ chức ghép xương.
KẾT LUẬN:
Phẫu thuật điều trị khe hở xương hàm trên là một bước ngoặt quan trọng trong hành trình tìm lại nụ cười và tương lai của trẻ. Nếu bạn đang có con mắc dị tật khe hở môi vòm miệng đang trong độ tuổi thay răng, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế uy tín để được tư vấn và đánh giá về tình trạng xương hàm ngay hôm nay.
Tài liệu tham khảo:
[1] Congenital disorders – From World Health Organization (WHO) [2] Orthodontic treatment of patients with cleft lip and palate from birth through maturity – Science Direct [3] https://vov1.vov.vn/xa-hoi/tin-doi-song-xa-hoi/be-gai-5-thang-tuoi-bien-dang-hop-so-bam-sinh-duoc-phau-thuat-it-xam-lan-122281.vovhttps://nhandan.vn/phau-thuat-cho-chau-be-5-thang-tuoi-bi-bien-dang-hop-so-bam-sinh-post933976.html
