Khe hở vòm là một dị tật bẩm sinh khá phổ biến ở trẻ sơ sinh, gây ảnh hưởng lớn đến khả năng ăn uống, phát âm cũng như sự phát triển thể chất và tâm lý của trẻ.
Nếu không được phát hiện cũng như điều trị sớm có thể để lại nhiều hệ lụy lâu dài. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ về khe hở vòm, nguyên nhân hình thành, lý do cần phẫu thuật sớm và phương pháp điều trị hiện nay.
Khe hở vòm là gì?
Vòm là phần nằm giữa mũi và miệng, có nhiệm vụ ngăn cách hai khoang này với nhau. Vòm gồm hai phần: phần phía trước gọi là vòm cứng, còn phần phía sau là vòm mềm.
Khi thai nhi phát triển trong khoảng ba tháng đầu, vòm được hình thành từ hai bên hàm trên và dần khép lại ở chính giữa. Nếu quá trình khép kín này không diễn ra trọn vẹn, hai bên vòm sẽ không liền lại với nhau, từ đó tạo ra một khoảng hở gọi là khe hở vòm.
Tình trạng này có thể chỉ xảy ra ở vòm mềm, vòm cứng hoặc đồng thời ở cả hai phần. Trong nhiều trường hợp, khe hở vòm còn đi kèm với khe hở môi hoặc khe hở cung răng.
Theo thống kê toàn cầu, tỷ lệ trẻ sơ sinh mắc dị tật này vào khoảng 1/600–1/1.000, trong đó khe hở vòm miệng chiếm 40%. [1]
Nguyên nhân gây ra khe hở vòm ở trẻ sơ sinh
Khe hở vòm không hình thành một cách ngẫu nhiên mà thường là kết quả của nhiều yếu tố tác động trong quá trình mang thai. Việc xác định rõ nguyên nhân sẽ giúp cha mẹ có biện pháp phòng ngừa cũng như chuẩn bị tâm lý tốt hơn nếu chẳng may trẻ mắc phải tình trạng này.
Yếu tố di truyền
Yếu tố di truyền được xem là một trong những nguyên nhân quan trọng gây ra khe hở vòm. Nếu trong gia đình có người từng mắc bệnh lý này nguy cơ trẻ sinh ra bị dị tật này sẽ cao hơn so với những gia đình không có tiền sử.
Các bất thường về gen có thể ảnh hưởng đến quá trình hình thành cấu trúc khuôn mặt của thai nhi, đặc biệt là trong giai đoạn đầu của thai kỳ. Khi các mô không phát triển hoặc không hợp nhất đúng cách, khe hở vòm sẽ xuất hiện ngay từ khi trẻ chào đời.
Tuy nhiên, không phải tất cả các trường hợp đều do di truyền. Trên thực tế, nhiều trẻ sinh ra mắc dị tật này dù gia đình hoàn toàn không có tiền sử mắc phải.
Ảnh hưởng từ thai kỳ của mẹ
Bên cạnh yếu tố di truyền, các tác động trong thai kỳ của mẹ đóng vai trò rất lớn trong việc hình thành khe hở vòm ở trẻ sơ sinh. Những yếu tố này thường liên quan trực tiếp đến chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt và sức khỏe của người mẹ trong giai đoạn mang thai.
- Thiếu dinh dưỡng (acid folic, vitamin)
Thiếu acid folic và các vitamin cần thiết trong giai đoạn đầu thai kỳ là một trong những nguyên nhân phổ biến làm tăng nguy cơ khe hở vòm. Acid folic đóng vai trò quan trọng trong quá trình phân chia và phát triển tế bào của thai nhi. Khi cơ thể mẹ không được cung cấp đủ dưỡng chất này, quá trình hình thành vòm miệng có thể bị gián đoạn.
Ngoài acid folic, việc thiếu hụt các vitamin nhóm B, vitamin A, kẽm hay sắt cũng có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển cấu trúc vùng mặt của thai nhi, từ đó dẫn đến khe hở vòm.
- Mẹ dùng thuốc, rượu bia, chất kích thích
Việc mẹ sử dụng rượu bia, thuốc lá hoặc các chất kích thích trong thai kỳ làm tăng đáng kể nguy cơ trẻ bị khe hở vòm. Những chất này có thể gây độc cho thai nhi, ảnh hưởng đến quá trình hình thành mô và xương.
Ngoài ra, việc sử dụng một số loại thuốc không được chỉ định trong thai kỳ, đặc biệt là trong 3 tháng đầu, cũng có thể làm tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh.
Vì sao cần phẫu thuật khe hở vòm sớm?
Theo bác sĩ Trần Đình Phượng – Trưởng đơn nguyên Phẫu thuật Tạo hình, Sọ mặt và Thẩm mỹ, bệnh viện nhi Hà Nội: “Phẫu thuật khe hở vòm không chỉ mang ý nghĩa thẩm mỹ mà còn có vai trò quan trọng trong việc phục hồi chức năng ăn uống, phát âm và hô hấp cho trẻ. Việc can thiệp sớm mang lại nhiều lợi ích lâu dài cho sự phát triển toàn diện của trẻ”
Giảm gánh nặng cho lần phẫu thuật vòm sau này
Khi khe hở vòm được phẫu thuật sớm, cấu trúc giải phẫu của vòm miệng sẽ dễ dàng được tái tạo hơn. Điều này giúp giảm mức độ phức tạp của các ca phẫu thuật chỉnh sửa trong tương lai.
Phẫu thuật sớm còn giúp hạn chế tình trạng biến dạng xương hàm và mô mềm, từ đó giảm số lần phẫu thuật cần thiết khi trẻ lớn lên.
Phẫu thuật sớm giúp trẻ ăn uống và phát triển tốt hơn
Phẫu thuật khe hở vòm sớm giúp đóng kín khe hở, cải thiện chức năng nuốt và ăn uống. Nhờ đó, trẻ có thể hấp thu đầy đủ dưỡng chất, tăng cân đều và phát triển khỏe mạnh như những trẻ bình thường khác.
Giảm nguy cơ rối loạn phát âm về sau
Vòm miệng đóng vai trò rất quan trọng trong việc tạo âm khi nói. Nếu không được điều trị kịp thời, trẻ có nguy cơ cao gặp các rối loạn phát âm như nói ngọng, nói giọng mũi hoặc phát âm không rõ ràng.
Việc phẫu thuật khe hở vòm sớm giúp tạo nền tảng tốt cho sự phát triển ngôn ngữ của trẻ. Trẻ có thể học nói đúng thời điểm và giảm nguy cơ phải can thiệp chỉnh âm phức tạp về sau.
Hạn chế biến chứng tai – mũi – họng
Khe hở vòm khiến khoang miệng thông với khoang mũi, làm tăng nguy cơ viêm tai giữa, viêm mũi họng tái phát nhiều lần. Nếu không được điều trị, các bệnh lý này có thể ảnh hưởng đến thính lực cũng như sức khỏe lâu dài của trẻ.
Phẫu thuật khe hở vòm giúp phục hồi cấu trúc giải phẫu, từ đó hạn chế các biến chứng tai – mũi – họng và cải thiện chất lượng cuộc sống cho trẻ.
Tăng tỉ lệ thành công của phẫu thuật vòm
Ở độ tuổi nhỏ, mô mềm và xương của trẻ có khả năng hồi phục nhanh và tốt hơn. Điều này giúp tăng tỉ lệ thành công của phẫu thuật khe hở vòm, hạn chế sẹo xấu, đồng thời mang lại kết quả ổn định lâu dài.
Thời điểm và phương pháp phẫu thuật khe hở vòm
Để đạt được hiệu quả điều trị tốt nhất, việc lựa chọn đúng thời điểm và phương pháp phẫu thuật khe hở vòm là yếu tố vô cùng quan trọng. Cha mẹ cần được tư vấn kỹ lưỡng từ các bác sĩ chuyên khoa để đưa ra quyết định phù hợp cho con.
Độ tuổi lý tưởng để phẫu thuật khe hở vòm
Theo khuyến cáo của các chuyên gia, thời điểm thích hợp để phẫu thuật khe hở vòm thường rơi vào giai đoạn từ 9 đến 12 tháng tuổi. Ở độ tuổi này, trẻ đã đủ điều kiện về sức khỏe để chịu được phẫu thuật và gây mê, đồng thời việc can thiệp sớm giúp hỗ trợ tốt hơn cho sự phát triển ngôn ngữ sau này.
Tuy nhiên, thời gian phẫu thuật cụ thể có thể thay đổi tùy theo mức độ của khe hở vòm và tình trạng sức khỏe tổng thể của từng trẻ, trong một số trường hợp cụ thể bác sĩ cũng có thể chỉ định phẫu thuật muộn hơn.
Phương pháp phẫu thuật khe hở vòm
Hiện nay, phẫu thuật khe hở vòm được thực hiện bằng nhiều kỹ thuật tạo hình khác nhau, tùy thuộc vào mức độ khe hở, vị trí tổn thương (vòm mềm hay vòm cứng) cũng như kinh nghiệm của bác sĩ.
Dù áp dụng kỹ thuật nào, mục tiêu chung của phẫu thuật vẫn là đóng kín hoàn toàn khe hở, tái tạo cấu trúc giải phẫu về mức bình thường và đảm bảo chức năng của vòm trong các hoạt động quan trọng như nói và nuốt.
Khe hở vòm mềm
Phẫu thuật thường được tiến hành bằng kỹ thuật tạo hình theo đường thẳng hoặc đường chữ Z.
- Phương pháp đường thẳng bao gồm việc rạch niêm mạc hai bên khe hở, giải phóng các cơ vòm khỏi vị trí bám, sau đó khâu nối cơ và niêm mạc lại với nhau nhằm phục hồi cấu trúc giải phẫu.
- Kỹ thuật tạo hình chữ Z (Furlow palatoplasty) giúp sắp xếp lại hướng của cơ nâng vòm và kéo dài vòm mềm, từ đó cải thiện rõ rệt chức năng phát âm và đóng kín vòm khi nói.
Khe hở vòm cứng
Trường hợp này tổn thương thường liên quan đến cả phần xương và lớp niêm mạc che phủ. Tuy nhiên, trong đa số trường hợp, chỉ cần che phủ khe hở bằng niêm mạc mà không cần can thiệp vào xương. Hai kỹ thuật thường được áp dụng là Von Langenbeck và Veau – Wardill – Kilner.
- Kỹ thuật Von Langenbeck sẽ giữ lại sự liên kết của niêm mạc với lợi phía trước. Giúp đảm bảo nguồn nuôi dưỡng tốt cho vạt niêm mạc nhưng không làm tăng chiều dài vòm.
- Kỹ thuật Veau – Wardill – Kilner sẽ cho phép đẩy vòm ra sau để tăng chiều dài vòm, hỗ trợ cải thiện chức năng nói, song đòi hỏi bác sĩ có kinh nghiệm để hạn chế nguy cơ thiếu máu vạt niêm mạc.
Hình ảnh thực tế trước – sau phẫu thuật điều trị khe hở vòm ở trẻ
Kết luận
Việc hiểu rõ nguyên nhân, tầm quan trọng của phẫu thuật sớm và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp khe hở vòm sẽ giúp trẻ có cơ hội phát triển khỏe mạnh, hòa nhập tốt với cuộc sống.
Đồng hành cùng bác sĩ chuyên khoa trong suốt quá trình điều trị chính là nền tảng vững chắc để mang lại tương lai tốt đẹp hơn cho trẻ.
Trong đó, bác sĩ CKII Trần Đình Phượng là chuyên gia được đào tạo bài bản, sở hữu nhiều năm kinh nghiệm lâm sàng trong lĩnh vực khám và phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ.
Với tâm huyết nghề nghiệp, bác sĩ luôn mong muốn giúp người bệnh khắc phục các khiếm khuyết ngoại hình. Từ đó tự tin hòa nhập cộng đồng và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Hàng ngàn ca điều trị thành công chính là minh chứng rõ nét cho sự nỗ lực không ngừng cũng như niềm tin của khách hàng trên khắp cả nước dành cho bác sĩ.
Hiện tại, bác sĩ Phượng đang giữ cương vị Trưởng đơn nguyên Phẫu thuật Tạo hình Sọ mặt và Thẩm mỹ – Bệnh viện Nhi Hà Nội. Đồng thời là Giám đốc chuyên môn Phòng khám Thẩm mỹ Busan. Quý khách có thể liên hệ qua số hotline: 0358.656.322 hoặc website: Drdinhphuong.com để được bác sĩ tư vấn miễn phí.
Nguồn tham khảo:
[1] https://benhviennhitrunguong.gov.vn/khe-ho-vom-mieng-va-dieu-tri-toan-dien-phuc-hoi-ngon-ngu-cho-tre.html
