Dị tật tai là một dạng bẩm sinh có khiếm khuyết về cấu trúc và chức năng của tai, có thể ảnh hưởng đến thẩm mỹ khuôn mặt, khả năng nghe và sự phát triển ngôn ngữ của trẻ về sau. Bài viết dưới đây giúp hiểu rõ hơn về dị tật tai ở trẻ sơ sinh, cũng như những khuyến nghị quan trọng từ chuyên gia.
Dị tật tai là gì?
Khái niệm
Dị tật tai là thuật ngữ dùng để chỉ những bất thường về hình dạng, kích thước hoặc cấu trúc của tai ngoài, tai giữa hoặc tai trong, xuất hiện ngay từ khi trẻ được sinh ra. [1]
Các bất thường này có thể bao gồm:
- Tai nhỏ hơn bình thường
- Thiếu một phần hoặc toàn bộ vành tai
- Không có ống tai ngoài
- Tai mọc thấp hoặc lệch vị trí
- Vành tai trẻ sơ sinh bị cụp, gập, xoắn
- Dị tật không có lỗ tai
Trong y khoa, dị tật tai thường được xếp vào nhóm dị tật sọ – mặt (craniofacial anomalies) và có thể xuất hiện đơn lẻ hoặc đi kèm các hội chứng di truyền phức tạp.
Yếu tố tăng nguy cơ dị tật tai ở thai nhi thường thấy
Nhiều nghiên cứu cho thấy sự hình thành tai ngoài bắt đầu rất sớm, từ tuần thứ 5–9 của thai kỳ. Trong giai đoạn này, chỉ một rối loạn nhỏ cũng có thể dẫn đến tai bị dị tật.
Các yếu tố nguy cơ thường gặp gồm:
- Di truyền: Cha mẹ hoặc người thân từng có dị tật tai bẩm sinh.
- Mẹ sử dụng thuốc không an toàn khi mang thai: isotretinoin, thalidomide, một số thuốc chống co giật.
- Nhiễm virus trong thai kỳ: rubella, CMV.
- Tiếp xúc hóa chất độc hại: thuốc trừ sâu, kim loại nặng.
- Đái tháo đường thai kỳ, suy dinh dưỡng, thiếu acid folic.
- Hút thuốc lá, uống rượu bia trong thai kỳ.
Theo nghiên cứu đăng trên American Journal of Medical Genetics (2019), trẻ có mẹ tiếp xúc thuốc lá trong 3 tháng đầu thai kỳ có nguy cơ dị tật tai cao hơn nhóm bình thường khoảng 1,3–1,6 lần. [2]
Ảnh hưởng cuộc sống khi bị dị tật tai
Dị tật tai không chỉ ảnh hưởng đến tầm quan trọng về chức năng nghe, mà còn ảnh hưởng lớn đến tâm sinh lý, khả năng giao tiếp và hình ảnh bản thân của trẻ.
- Khả năng nghe giảm: Dị tật tai nặng có thể dẫn tới giảm thính lực hoặc điếc bẩm sinh.
- Ảnh hưởng ngôn ngữ – giao tiếp: Trẻ kém nghe thường phát triển ngôn ngữ chậm, học nói muộn.
- Tâm lý – thẩm mỹ: Hình dáng tai bất thường có thể khiến trẻ tự ti khi lớn lên.
Theo một nghiên cứu đăng trên Journal of Pediatric Otorhinolaryngology, trẻ bị dị tật tai nếu không điều trị sớm sẽ có nguy cơ chậm phát triển ngôn ngữ và học tập so với bạn bè đồng trang lứa. [1]
Phân biệt dị tật tai thường gặp
Để có phương án điều trị đúng đắn, cha mẹ cần hiểu rõ phân loại dị tật nào. Dưới đây là các dạng dị tật tai phổ biến:
Dị tật tai nhỏ, hẹp/mất ống tai ngoài
Dị tật tai nhỏ (Microtia) là tình trạng vành tai phát triển không hoàn thiện, nhỏ hơn bình thường hoặc biến dạng hoàn toàn. Y học chia Microtia thành 4 cấp độ:
- Độ 1: Tai nhỏ hơn bình thường nhưng vẫn có đầy đủ cấu trúc (gờ luân, hố thuyền…).
- Độ 2: Tai bị thiếu một phần cấu trúc, ống tai có thể bị hẹp.
- Độ 3: Chỉ còn lại một mẩu thịt nhỏ hình hạt đậu, thường không có ống tai ngoài và màng nhĩ (dạng phổ biến nhất).
- Độ 4: Hoàn toàn không có vành tai (Anotia).
Tình trạng này thường đi kèm với chứng hẹp hoặc bít tắc ống tai ngoài (Aural Atresia), khiến âm thanh không thể truyền vào tai giữa. [3]
Dị tật tai thấp
Dị tật tai thấp (Low-set ears) được xác định khi vị trí của tai nằm thấp hơn so với đường thẳng nối từ khóe mắt ra sau gáy. Mặc dù đôi khi đây chỉ là biến thể bình thường, nhưng tai thấp thường là dấu hiệu cảnh báo của các hội chứng di truyền nghiêm trọng như Hội chứng Down, Turner hoặc Noonan.
Dị tật vành tai bẩm sinh
Nhóm này bao gồm các biến dạng về hình dáng sụn vành tai mà kích thước tai vẫn bình thường. Các dạng thường gặp:
- Tai cụp (Constricted Ear/Lop Ear): Phần trên của vành tai bị gấp, cuộn lại hoặc nhăn nheo. Vành tai trẻ sơ sinh bị cụp là tình trạng rất hay gặp và có thể điều trị hiệu quả không cần phẫu thuật nếu phát hiện sớm.
- Tai vểnh (Prominent Ear): Vành tai nhô ra quá xa so với xương chũm (khoảng cách > 2cm), làm mất thẩm mỹ góc nhìn trực diện.
- Tai Stahl (Spock Ear): Vành tai nhọn, có thêm nếp gấp sụn bất thường tạo hình dáng giống nhân vật yêu tinh.
Những trường hợp này vừa ảnh hưởng thẩm mỹ, vừa dễ gây khó khăn trong việc đeo kính hoặc hearing aid (máy trợ thính).
Dị tật có lỗ rò ở tai và thịt thừa ngoài tai
Một số trẻ có lỗ rò da (preauricular pit) hoặc thịt thừa (skin tag) ở vùng trước tai, tuy không gây mất thính lực ngay lập tức, nhưng có thể tích mủ, viêm và dễ gây nhiễm trùng nếu không xử lý đúng.
Dị tật không có lỗ tai
Đây là thể nặng nhất của dị tật tai nhỏ (Microtia độ 3 hoặc 4) kết hợp với Atresia (không có ống tai). Trẻ mắc dị tật không có lỗ tai hoàn toàn không có đường dẫn khí đạo để âm thanh đi vào, buộc phải sử dụng thiết bị trợ thính đường xương hoặc phẫu thuật mở ống tai/cấy ghép ốc tai điện tử.
Nguyên nhân gây ra dị tật tai ở thai nhi
Nhiều bậc cha mẹ thường tự trách mình khi con sinh ra không lành lặn. Tuy nhiên, nguyên nhân gây dị tật vành tai ở thai nhi thường rất phức tạp và đa yếu tố.
Theo nghiên cứu, nguyên nhân có thể chia thành:
- Yếu tố di truyền: Nhiều hội chứng di truyền liên quan vùng gen chịu trách nhiệm phát triển tai – mặt có thể gây dị tật tai.
- Rối loạn trong quá trình phát triển phôi thai: Trong quá trình hình thành chi và khuôn mặt ở tuần thứ 5–8 thai kỳ, bất thường trong quá trình apoptosis hoặc mô trung mô có thể gây bất thường .
- Yếu tố môi trường và lối sống: Trong khi mang thai, mẹ bị thiếu hụt Carbohydrate và Axit Folic hoặc sử dụng các chất kích thích (rượu, bia, thuốc lá) làm giảm lượng oxy cung cấp cho thai nhi, ảnh hưởng đến sự phát triển của các tế bào sụn.
Các phương pháp điều trị dị tật tai hiện nay
Việc lựa chọn phương pháp phụ thuộc vào loại dị tật và độ tuổi của bé, điển hình có 2 phương pháp phổ biến:
Phẫu thuật dị tật tai bẩm sinh
Đối với các trường hợp dị tật tai nhỏ hoặc biến dạng sụn nghiêm trọng, phẫu thuật tạo hình là giải pháp tối ưu. Phẫu thuật thường được chỉ định trong các trường hợp:
- Tai nhỏ nặng
- Không có ống tai ngoài
- Biến dạng ảnh hưởng nghiêm trọng đến thẩm mỹ và tâm lý
Các kỹ thuật phổ biến:
- Tái tạo tai bằng sụn sườn tự thân
- Tái tạo tai bằng vật liệu nhân tạo (Medpor)
- Phẫu thuật tạo ống tai ngoài
Ngoài ra, phẫu thuật dị tật tai bẩm sinh còn bao gồm việc tạo hình ống tai ngoài (nong ống tai) để cải thiện thính lực, thường được cân nhắc thực hiện cùng lúc hoặc sau khi tạo hình vành tai.
Phương pháp không phẫu thuật
Trong một số trường hợp dị tật tai nhẹ hoặc trẻ quá nhỏ, bác sĩ có thể:
Đối với các trường hợp nhẹ như:
- Vành tai trẻ sơ sinh bị cụp
- Tai gập, xoắn nhẹ
Có thể áp dụng:
- Nẹp chỉnh hình tai sớm (ear molding) trong 2–6 tuần đầu sau sinh
- Theo dõi và can thiệp phục hồi chức năng thính giác
- Đeo máy trợ thính xương khi cần
Dị tật tai bẩm sinh ảnh hưởng đến trẻ như thế nào?
Dị tật tai không chỉ có tác động về mặt chức năng mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến sự phát triển tâm sinh lý của trẻ:
- Hạn chế phát triển ngôn ngữ khi thính lực giảm
- Giao tiếp kém do nghe kém hoặc bất đối xứng khuôn mặt
- Tâm lý tự ti khi lớn lên do hình dạng tai khác biệt
Một nghiên cứu trên Journal of Clinical Otolaryngology chỉ ra rằng trẻ em bị mất thính lực bẩm sinh nếu không được hỗ trợ kịp thời có nguy cơ chậm phát triển ngôn ngữ và học tập cao hơn so với bạn bè đồng trang lứa. [1]
Khi nào cần thăm khám và chẩn đoán dị tật tai?
Một số dấu hiệu cha mẹ cần đưa trẻ đi khám:
- Tai có hình dạng bất thường khi sinh
- Nghe kém hoặc không phản ứng với âm thanh
- Đau tai, chảy dịch tai tái diễn
- Vành tai thấp, mất ống tai ngoài hoặc lỗ tai bất thường
Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở uy tín có chuyên khoa Tai – Mũi – Họng hoặc Phẫu thuật tạo hình – sọ mặt để thăm khám và chẩn đoán chính xác. Đôi khi, trẻ cần chụp CT 3D để đánh giá cấu trúc tai trong và tai giữa trước khi quyết định phẫu thuật.
Chi phí phẫu thuật tai dị tật
Chi phí phẫu thuật dị tật tai bẩm sinh có thể khác nhau tùy vào nhiều yếu tố như:
- Mức độ dị tật
- Loại phẫu thuật cần thực hiện
- Cơ sở y tế thực hiện
- Có bảo hiểm y tế hay hỗ trợ tài chính hay không
Tại Việt Nam, chi phí phẫu thuật tạo hình tai bẩm sinh có thể được bảo hiểm y tế hỗ trợ phần lớn nếu thực hiện tại bệnh viện công có ký hợp đồng. Và bệnh viện Nhi Hà Nội là một trong những địa chỉ phẫu thuật dị tật bẩm sinh uy tín nhất hiện nay, có BHYT hỗ trợ.
Trong đó, bác sĩ Trần Đình Phượng – Trưởng đơn nguyên Phẫu thuật Tạo hình, Sọ mặt và Thẩm mỹ, Bệnh viện Nhi Hà Nội, với gần 15 năm kinh nghiệm đã giúp cho hàng nghìn bệnh nhân lấy lại được sự tự tin về ngoại hình cũng như cải thiện được các chức năng nghe nói sau phẫu thuật dị tật tai.
Để biết thêm về chi phí cụ thể và phương pháp điều trị, bệnh nhân có thể liên hệ qua số hotline: 0358.656.322 hoặc website: Drdinhphuong.com để được tư vấn miễn phí.
Kết luận
Dị tật tai bẩm sinh là một phần của hàng loạt dị tật bẩm sinh phức tạp ảnh hưởng đến chức năng nghe, phát triển ngôn ngữ và tâm lý của trẻ. Nhận biết sớm, thăm khám chuyên sâu và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp là chìa khóa giúp trẻ phát triển hài hòa và tự tin hơn trong cuộc sống.
Cha mẹ không nên trì hoãn việc thăm khám khi phát hiện dấu hiệu bất thường về tai ở trẻ, bởi điều trị sớm mang lại kết quả tốt hơn về chức năng và thẩm mỹ lâu dài.
Tài liệu tham khảo:
[1] A systematic review of congenital external ear anomalies and their associated factors
[2] Corrigendum to “The human phenotype of ornithine decarboxylase superactivity: a new syndrome”
[3] Microtia: Epidemiology and genetics
