Phẫu thuật điều trị khe hở môi

Khe hở môi là một bệnh bẩm sinh thường được gặp ở trẻ sơ sinh. Theo một báo cáo trong tạp chí Một thế giới dẫn trích dẫn, tỷ lệ trung bình trẻ bị khe hở môi chiếm 1/700 – 1/500 tổng số trẻ sơ sinh tại Việt Nam. [1]

1. Khe hở môi là gì?

Khe hở môi vòm miệng (sứt môi) là tình trạng có khe hở ở môi trên có thể kéo dài vào mũi. Là một dị tật bẩm sinh hình thành trong quá trình phát triển của thai nhi trong tử cung. Nếu không được điều trị, khe hở môi có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến thẩm mỹ và chức năng như khả năng nói, ăn uống và tăng nguy cơ mắc các bệnh về đường hô hấp.

2. Các dạng khe hở môi

Phân loại khe hở môi được dựa theo nhiều yếu tố như: Phôi thai học (môi và vòm miệng), cung hàm, … Nhưng phổ biến nhất, mọi người thường phân loại theo phẫu thuật theo tổn thương nên mức độ sứt môi được chia thành: Khe hở môi một bên, khe hở môi hai bên, khe hở môi kèm khe hở hàm ếch.

2.1. Khe hở môi một bên

Khe hở môi một bên là dạng thường gặp nhất. Dị tật xảy ra ở bên phải hoặc bên trái môi trên, với mức độ từ nhẹ đến nặng.

• Khe hở môi màng (A): Là dạng khe hở thể ẩn, khó phát hiện trên lâm sàng, thường chỉ là một đường gờ hoặc vết rãnh nhỏ trên phần đỏ của môi.
• Khe hở môi không toàn bộ (B): Khe hở xảy ra ở cả ba lớp của môi (da, cơ, niêm mạc) và kéo dài một phần từ viền môi đến nền mũi.
• Khe hở môi toàn bộ (C): Khe hở đi qua cả ba lớp của môi (da, cơ, niêm mạc) và lan hết chiều dài từ viền môi lên đến nền mũi.

2.2. Khe hở môi hai bên

Khe hở môi hai bên ít gặp hơn so với khe hở một bên. Trong trường hợp này, cơ vòng môi ở cả hai bên đều bám vào chân cánh mũi. Đây là điểm khác biệt với khe hở một bên, nơi cơ vòng môi bám vào chân cánh mũi ở bên khe hở và bám vào sụn vách mũi ở bên còn lại.

Ngoài ra, khe hở môi hai bên còn dẫn đến những sự biến dạng về sụn cánh mũi và sụn vách mũi khác hẳn với khe hở một bên. Tìm hiểu chi tiết tại mục Cấu trúc giải phẫu vùng mũi.

2.3. Khe hở môi kèm khe hở hàm ếch (Khe hở môi hàm ếch)

Khe hở môi kèm khe hở hàm ếch (sứt môi hở hàm ếch) là một trong những dị tật bẩm sinh vùng hàm mặt phức tạp.

Đây không phải là hai dị tật riêng biệt, mà là một khiếm khuyết liên tục. Trong đó khe hở bắt đầu từ môi trên, kéo dài qua nướu lợi (xương ổ răng) và xuyên sâu vào vòm miệng (khẩu cái), tạo ra một lỗ thông rộng giữa khoang miệng và khoang mũi.

3. Nguyên nhân tật khe hở môi hàm

Cho đến nay, nguyên nhân chính xác của khe hở môi chưa thể xác định trong mọi trường hợp. Phần lớn các nghiên cứu cho thấy dị tật này có liên quan đến sự kết hợp giữa yếu tố di truyền và yếu tố môi trường trong giai đoạn đầu của thai kỳ (tuần thứ 6 đến tuần thứ 10)

Một số yếu tố nguy cơ thường gặp bao gồm:

• Yếu tố di truyền: Nếu trong một hệ gia đình (bố, mẹ, anh, chị, …) có người bị khe hở môi bẩm sinh, nguy cơ trẻ sinh ra bị sứt môi sẽ cao hơn gia đình không có tiền sử.
• Do sức khoẻ của người mẹ khi mang thai : Trong 3 tháng đầu thai kỳ, nếu người mẹ thiếu Acid Folic (chất quan trọng hỗ trợ hình thành cấu trúc của phôi thai), sử dụng các chất kích thích như rượu, bia, thuốc lá, … hay tự ý dùng thuốc không theo chỉ định, thì đều sẽ làm tăng nguy cơ trẻ bị khe hở môi hàm ếch
• Yếu tố môi trường: Ô nhiễm môi trường, tiếp xúc trực tiếp với hoá học độc hại như thuốc trừ sâu, kim loại nặng, … đều ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe thai nhi, tăng khả năng trẻ bị sứt môi.

4. Ảnh hưởng đối với sức khỏe

Khe hở môi (sứt môi), đặc biệt khi kèm theo khe hở vòm miệng hoặc khe hở môi hàm trên, không chỉ là một dị tật về hình thái mà còn gây ra nhiều rối loạn chức năng quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển thể chất, ngôn ngữ và tâm lý của trẻ.

• Rối loạn ăn uống và dinh dưỡng: Ngay từ sau sinh, trẻ bị sứt môi thường gặp nhiều khó khăn trong việc bú mẹ, thậm chí có nguy cơ ngạt và viêm phế quản do hít sặc. Những rối loạn này khiến trẻ chậm tăng cân, suy dinh dưỡng.
• Rối loạn hô hấp: Khe hở môi kèm khe hở vòm miệng làm thay đổi đường thở sinh lý của trẻ. Trẻ thường phải thở hỗn hợp qua cả mũi và miệng, gây viêm mũi họng tái diễn, làm tăng nguy cơ viêm nhiễm đường hô hấp.
• Biến dạng răng – hàm – mặt đi kèm: Ở các trường hợp khe hở mức độ trung bình và nặng, trẻ thường có biến dạng phối hợp vùng mũi và hàm mặt, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng nhai và phát âm.
• Ảnh hưởng tâm lý và xã hội: Bên cạnh các rối loạn về thể chất, khe hở môi còn để lại những tác động tâm lý lâu dài. Trẻ dễ mặc cảm về ngoại hình, ngại giao tiếp và gặp khó khăn trong quá trình hòa nhập xã hội.

Việc phát hiện sớm, điều trị đúng thời điểm và theo dõi lâu dài đóng vai trò quan trọng trong việc giúp trẻ phát triển khỏe mạnh, tự tin và hòa nhập tốt hơn với cuộc sống.

5. Điều trị phẫu thuật khe hở môi 

Hiện nay với sự phát triển vượt bậc trong ngành y khoa, nhiều kỹ thuật phẫu thuật tình trạng sứt môi đã được áp dụng và mang lại kết quả tối ưu nếu trẻ được chẩn đoán và can thiệp kịp thời.

5.1. Khi nào trẻ có thể phẫu thuật tạo hình

Tùy thuộc vào mỗi trung tâm, kinh nghiệm của bác sĩ và tình trạng sức khỏe của mỗi trẻ mà thời điểm phẫu thuật có thể khác nhau. Một số trung tâm có thể tiến hành phẫu thuật sớm khoảng 1 tháng.

Tuy nhiên, phần lớn các trung tâm và phẫu thuật viên đều ủng hộ thời điểm thực hiện phẫu thuật là quanh 3 tháng tuổi. Lúc này trẻ đã đủ sức khỏe để trải qua một buổi phẫu thuật gây mê hồi sức. Ngoài ra, cấu trúc môi mũi thời điểm này cũng đã được hình thành đủ vững chắc để quá trình phẫu thuật có thể đạt được kết quả tốt nhất.

5.2. Phẫu thuật tạo hình khe hở môi được thực hiện như thế nào?

Phẫu thuật tạo hình khe hở môi là bước đầu tiên và nền tảng cho việc điều trị dị tật này trong tương lai của trẻ. Quá trình này, còn gọi là phẫu thuật tạo hình môi mũi thì đầu, sẽ cần được tiếp tục theo dõi và điều chỉnh qua các giai đoạn phát triển của trẻ để đạt được kết quả tốt nhất. Nhiều kỹ thuật tạo hình môi mũi đầu tiên được áp dụng, tùy thuộc vào kinh nghiệm của bác sĩ và tình trạng tổn thương của trẻ. Một số trung tâm áp dụng chỉnh hình trước khi phẫu thuật, như phương pháp nắn chỉnh nasoalveolar (NAM).

Tuy nhiên, việc áp dụng này phụ thuộc vào kinh nghiệm của trung tâm và sự hợp tác của trẻ.

Mục tiêu cuối cùng là phục hồi chức năng và thẩm mỹ môi mũi cho trẻ bị sứt môi.

• Với tổn thương phần cơ: Giải phóng vị trí cơ bám sai tại chân cánh mũi và sụn vách mũi, chuyển hướng cơ và phục hồi tính nguyên vẹn của cơ vòng môi.
• Với tổn thương phần da và niêm mạc: Tăng chiều cao môi, tăng chiều dày niêm mạc môi và phục hồi tính thẩm mỹ của các mốc giải phẫu và đường viền.

Thời gian phẫu thuật tùy thuộc vào mỗi trung tâm, trình độ gây mê và kỹ thuật của mỗi phẫu thuật viên khác nhau, phổ biến dao động trong khoảng 3-4 tiếng. Cũng có thể tùy vào độ khó của ca mà có thể kết thúc phẫu thuật sớm hoặc muộn hơn.

5.3. Lưu ý gì khi phẫu thuật sứt môi cho trẻ?

Kết quả phẫu thuật lần đầu có ảnh hưởng lớn đến hiệu quả điều trị sau này, nên phụ huynh cần thăm khám và tư vấn kỹ với bác sĩ chuyên khoa. Nếu lần phẫu thuật đầu tiên không được thực hiện bởi bác sĩ có kinh nghiệm, có thể dẫn đến biến dạng môi, mũi và cần phải sửa chữa sau này. Dù một số biến dạng đã được chỉnh sửa trong lần phẫu thuật đầu tiên, khi trẻ lớn, cấu trúc vẫn thay đổi. Do đó, để hoàn thiện thẩm mỹ, trẻ có thể cần phẫu thuật thêm về môi hoặc mũi.

5.4. Tại sao nên chọn bác sĩ Phượng thực hiện phẫu thuật sứt môi ?

Bác sĩ Trần Đình Phượng tốt nghiệp Bác sĩ Đa khoa tại Đại học Y Hà Nội và hoàn thành chương trình đào tạo bác sĩ nội trú phẫu thuật tại bệnh viện. Ngoài ra, Bác cũng đã hoàn thành chương trình đào tạo chuyên khoa II về phẫu thuật tạo hình và thẩm mỹ tại Đại học Y Hà Nội. Với hơn 15 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực phẫu thuật tạo hình, BSCKII Trần Đình Phượng là một trong những bác sĩ chuyên sâu về phẫu thuật điều trị khe hở môi bẩm sinh.

Trong quá trình công tác và điều trị, bác sĩ đã trực tiếp phẫu thuật thành công cho hàng ngàn trẻ em mắc dị tật khe hở môi, giúp các em cải thiện chức năng ăn uống, phát âm và dần lấy lại diện mạo tự nhiên, hài hòa. Ngoài việc thực hành phẫu thuật tạo hình, bác sĩ luôn cập nhật những xu hướng, kỹ thuật tiên tiến của thế giới thông qua các khoá học đào tạo phẫu thuật tạo hình vùng môi (tạo hình khe hở môi, sẹo biến dạng môi, thu gọn môi,…) ở trong nước và quốc tế.

Hình ảnh thực tế khách hàng phẫu thuật khe hở môi tại Dr. Đình Phượng

KẾT LUẬN:

Khe hở môi được hình thành trong thai kỳ. Dị tật này có thể điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm và can thiệp đúng thời điểm. Cha mẹ có thể chủ động thăm khám và liên hệ trực tiếp cho Bác sĩ CKII Trần Đình Phượng để được tư vấn, đánh giá hướng điều trị phù hợp, đóng vai trò then chốt trong kết quả điều trị lâu dài cho trẻ.

Tài liệu tham khảo:

[1] Trích Tạp Chí Một Thế Giới – Mỗi năm Việt Nam có khoảng 2.000 trẻ mắc dị tật khe hở môi – vòm miệng